Trójpodział władzy - Trójpodział władzy w Polsce. Historia, charakterystyka

Trójpodział władzy to idea francuskiego wybitnego przedstawiciela nurtu liberalizmu, Karola Monteskiusza, opowiadający się za koniecznością rozdzielenia trzech podstawowych sfer władzy od siebie. Filozof snuł rozważania w zgodzie z oświeceniowymi koncepcjami, które postulowały usprawnienie i ulepszenie życia jednostki w ujęciu filozoficznym, religijnym, społecznym, politycznym oraz ekonomicznym. Podział władzy na trzy niezawisłe sfery –  władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą, które jednocześnie byłyby od siebie niezależne – ale równe pod względem ważności obowiązywania, miał usprawnić funkcjonowanie państwa.

Według Monteskiusza, trójpodział władzy w państwie był barierą hamującą możliwość rządów absolutnych jednostki, które mogły doprowadzić do upadku państwa lub wystąpienia fatalnej jakości życia jego obywateli. Monteskiusz, jako teoretyk, dążył do wykreowania systemu idealnego, w którym każdy obywatel byłby równy wobec prawa i miał zagwarantowane wolności osobiste i majątkowe.

Trójpodział władzy zakłada współistnienie oraz współpracę trzech niezależnych obszarów władzy, mających na siebie nie oddziaływać, ale jednocześnie się nawzajem kontrolować. Współcześnie w Polsce reprezentantami władzy ustawodawczej są posłowie w Sejmie i Senacie RP, tworzący przepisy prawne oraz głosujący nad wejściem w życie konkretnych ustaw. Władza wykonawcza skupia się w rękach prezydenta, wybieranego w wolnych wyborach na pięcioletnią kadencję, oraz Rady Ministrów, na czele której stoi premier. Ich zadaniem jest wykonywanie (wprowadzanie w życie) uchwalonych ustaw. Trzeci filar, czyli sądy i trybunały, sprawują opiekę nad systemem sądowniczym w Polsce, są niezawisłe i podlegają tylko prawu. Co więcej, jedną z kompetencji sądów jest swobodne analizowanie prawa i jego przepisów. Wszystkie trzy sfery są wobec siebie równorzędne oraz równoważne. Stanowi o tym ustawa zasadnicza, gdyż zgodnie z artykułem 10 Konstytucji – ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na rozdziale władzy. Suwerenna władza należy do Narodu, a wykonywana i sprawowana jest przed przedstawicieli wybranych przez ów Naród.

Po raz pierwszy pojęcie rozdzielenia władzy w polskiej historii zostało wprowadzone w trakcie uchwalania Konstytucji 3 maja z 1791 r., która regulowała ówczesny system władzy na terenie Polski. Pojęcie pozostało w mocy w przypadku Konstytucji z 1921 r., uchwalonej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Następnie zostało odrzucone w Konstytucji z 1935 r. Tworzący konstytucję w epoce komunizmu w Polsce również nie uznali zawarcia rozdzielenia władzy za konieczne, więc w okresie od 1952 r. do 1997 r. zasada ta nie obowiązywała na terenie naszego państwa. Dopiero od 1997 r. zaczęła stanowić jedną z czołowych zasad ustrojowych. Na niej bowiem opiera się cały polski ustrój polityczny, przejęty częściowo od innych krajów, wśród których zasada ta dominuje. Trójpodział władzy stanowi kluczową kwestię związaną z rozwojem państw o ustroju demokratycznym.